Yazı ve E-Postalarda Dikkat Edilmesi Gereken Önemli İmla Kuralları


Önce iş hayatından bir hatırlatma: Yazdığınız e-postalarda kullandığınız kelimeler (doğru anlamda kullanılması, zengin kelime dağarcığınız olduğunu göstermesi), imla kurallarına uymanız, cümlelerinizin ifade gücü astlarınızın da üstlerinizin de sizinle ilgili kanaatlerinde, algılarında önemli bir etkendir.

Uzun cümleler kurmak zorunda değiliz

Genelde birçoğumuz bazen anlatmak istediğimizin havasına, heyecanına kapılıp çok uzun cümleler kullanmaya meylederiz.  Hemen söyleyeyim, uzun cümlelerle kendimizi iyi anlatmamız mümkün olmaz üstelik çok hata yaparız. Anlatım bozuklukları peşimizi bırakmaz. Cümlenin başı bir diyarda sonu bir başka diyarda olabilir. Uzun olmayan cümleler her zaman daha iyi anlatır ve metni daha profesyonel kılar.

-de / -da olayı 🙂

Hangisi ayrı hangisi bitişik yazılır? Aslında çok kolay bir kural var. Ayrı yazılmayan –de / -da eki cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı bozulur, kopukluk oluşur.

Hemen bir örnek:

Sende azıcık insanlık olsaydı ben de sana karşı böyle davranmazdım.

Sen azıcık insanlık olsaydı ben sana karşı böyle davranmazdım.

Ne oldu? Hangi –de / -da eki çıkınca anlam bozuldu. Tabii ki birincisi. Bu bir yöntem hata yapmamak için.

Daha basit iki örnek verelim şimdi de 🙂

Hey sende ne var? ( -de ekini çıkartınca anlamsız bir cümle çıkıyor karşımıza değil mi?)

Hey sen de gel! ( -de ekini çıkardık, anlam kaybolmadı değil mi? Biraz vurgu gitti sadece. )

Ayrı yazılan –de / -da eki aslında anlamı değiştirmek için değil vurgu oluşturmak, anlamı pekiştirmek için yazılıyormuş değil mi?

Son bir ipucu daha: Ayrı yazılan –de / -da ekinin hiçbir zaman “t” şeklinde yazıldığı olmaz. Bu ekler ayrı yazıldığı hallerde ses değişimine uğrayıp –te / -ta şekline dönmez.

 

Bir de şu –ki meselesi var

İki tane –ki ekimiz var. Biri aitlik belirten ya da sıfat yapan diğeri de bağlaç olan. Hemen iki örnekle duruma açıklık getirelim ki 🙂 kafamızdaki 🙂 sorular dağılsın.

Peki, örnek de bu olsun o zaman.

Duruma açıklık getirelim ki kafamızdaki sorular dağılsın.

Neredeki, kiminki, neyinki, ne zamanki gibi sorulara nerede cevap bulduk? Bitişik yazılan –ki ekinin olduğu kelimede değil mi? Neredeki sorular kafamızdaki sorular.

Tıpkı ayrı yazılan –de / -da ekindeki gibi ayrı yazılan –ki ekinde de vurgu var öncesinde gelen kelimenin belirteci olmuyor ona anlam katmıyor, cümleyle vermek istediğimiz anlama katkı sağlıyor.

Burada hemen bir uyarı yapayım. Bir sorun var ki ben de mustaribim bu sorundan. Bu –ki ekine çok takınca, -ki eki zihnimde belirdiği anda bir şey yazarken hemen parmağım space tuşuna gidiyor klavyede. Buna da dikkat etmek lazım. Hangi –ki ekinin ayrı yazıldığını bilseniz de yanlış yapma korkusu hata yapmamıza sebep olabiliyor.

Şimdi –ki ekine birkaç örnek daha verelim.

Sen ki on bin takipçisi olan bir insansın.

Seninki on bin takipçisi olduğu için böyle konuşuyormuş.

 

Öyle bir gün gelecek ki bitcoin gerçek değerine hızla geri dönecek.

Gelecekteki para algısının bugünden çok farklı olacağını düşünmüyorum.

 

Staj yapmadım ki neden kendimi iş hayatına hazır hissedeyim.

Staj yapmamdaki en önemli neden mezuniyet sonrasında kendimi iş hayatına hazır hissetmekti.

 

Biraz da noktalama işaretlerine bakalım mı?

Türk Dil Kurumu bu konuda çok güzel bir açıklama yapmış ve demiş ki:

  • Duygu ve düşünceleri daha açık ifade etmek
  • Cümlenin yapısını ve duraklama noktalarını belirlemek
  • Okumayı ve anlamayı kolaylaştırmak, sözün vurgu ve ton gibi özelliklerini belirtmek üzere noktalama işaretleri kullanılır.

Hani bazen hissettiklerimizi hızla belki coşkuyla yazıya döküyoruz ve anladıklarımızı, bildiklerimizi karşı tarafa da anlatmaya çalışıyoruz işte bunu gerçekten başarabilmek için bu küçük işaretlere ihtiyacımız var.

Noktalama işaretlerimiz nelerdi? Nokta, virgül, noktalı virgül, iki nokta, üç nokta, soru, ünlem, tırnak, ayraç ve kesme işaretleri.  Tüm bu işaretlerin hepsi kendilerinden önce gelen yani ait oldukları kelimeye kelimeye bitişik yazılır. Bu işaretlerden sonra (kesme işareti hariç) bir boşluk bırakılır.

 

Nokta ( . ) İşaretini Nerelerde Kullanırız (En çok kullandıklarımız)

  • Cümlelerin sonuna konulur. Örnek gerekli değil sanırım. 🙂
  • Bazı kısaltmaların sonuna konur: Dr. (doktor), Yrd. Doç. (yardımcı doçent), Prof. (profesör), Cad. (cadde), İng. (İngilizce)
  • Sıra belirten sayılardan kullanılır: 5. Cadde, 4. Levent

 

Virgül( , ) İşaretini Nerelerde Kullanırız (En çok kullandıklarımız)

  • Cümlede eş görevleri bulunan kelime ve kelime gruplarının arasına konur.

Facebook’tan, Twitter’den sonra Instagram’ın yükseliş dönemini yaşıyoruz.

  • Cümlelerin, eylemlerin arasına konur.

Takip ettim, beğendim ve sonra yorum da yazdım.

  • Uzun cümlelerde yüklemden uzaklaşan özneyi belirtmek için kullanılır.

Elon Musk, uydu fırlatma işindeki maliyetleri araştırmaya başlar başlamaz, ırmakta balığın çok olduğu yeri gören avcı gibi yerinden fırlamış ve çalışanlarına bu sektörü hedef göstermişti. 

  • Cümledeki ara sözleri veya ara cümleleri ayırmak için ara sözlerin veya ara cümlelerin başına ve sonuna konur.

Bitcoin haberleri çok artmaya başlayınca, bir an için de olsa, balon şüphelerimiz artmaya başladı.

Yatırım tavsiyelerimi dinleyen arkadaşlar, müsaade ederseniz, sizden bir isteğim olacak.

  • Tırnak içine almadığımız alıntı cümlelerden sonra kullanırız.

Üniversiteden sonra dil öğrenimi için Amerika’ya gideceğim diye kendini kandırıyorsun ve bugünü kaçırıyorsun, dedi.

  • Kendisinden sonraki cümleye bağlı olarak ret, kabul ve teşvik bildiren hayır, yok, evet, peki, pekâlâ, tamam, olur, hayhay, başüstüne, öyle, haydi, elbette gibi kelimelerden sonra konur.

Hayır, bir konu hakkında araştırma yapıp bunu bir yazı haline getirmeyi bile öğrenemeden mülakatlarda da, iş hayatında da başarılı olamazsın!  

  • Bir kelime ya da kelime grubunun kendisinden sonra gelen kelime ya da kelime grubuyla anlam bağlantısı olmadığını göstermek ve özellikle anlam karışıklığını gidermek için kullanılır.

Bu gece, eğlenceleri pek de iyi hatırlamayacakları gibi bitti onlar için.

  • Hitap etmek için kullanılan kelimelerden sonra kullanırız.

Gençler, birinci sınıf sanki dün gibi gelecek size son sınıfa geldiğinizde.

Sayın Başkan,

………………..

 

  • Özne olarak kullanıldıklarında bu, şu, o zamirlerinden sonra konur:

Bu, benim gibi öğrenciler için hiç de zor değil.

 

Şimdi birkaç uyarı yapalım, bir de virgül kullanılmayacak yerler var: 

Cümle içinde ve, veya, yahut, ya … ya bağlaçlarından önce de sonra da virgül konmaz. Hemen örneklerimizi de verelim.

Ya bugün yapman gerekenleri bugün yap ya her an suçluluk duygusuyla yaşa!

Hem hırslı hem tembel insanlarla başımız dertte.

Bir de hem hırslı hem akılsız olanlar var.

Son olarak birkaç virgül kullanılmayan durum örnekleri verelim.

Gerek denetimde gerek bankacılıkta zaman yönetimi becerisi önemseniyor.

Ne bir şey yaparlar ne susmayı bilirler

Bir şeyi hemen eleştirmek öğrenciyken de iş hayatında da sana puan kaybettirecek.

 

Noktalı Virgül( ; ) İşaretini Nerelerde Kullanırız (En çok kullandıklarımız)

  • Cümle içinde virgüllerle ayrılmış tür veya takımları birbirinden ayırmak için konur.

İşletme öğrencilerine denetim, bankacılık, perakende; mühendislik öğrencilerine ise üretim, kalite kontrol, iş zekası gibi alanlar daha yakın gelir.  

Başka birkaç örnekle bitirelim noktalı virgülü.

Yorgunluktan, çelişkilerden adım atmak istemiyorum; uyumak, belgesel izlemek istiyorum.

At ölür, meydan kalır; yiğit ölür, şan kalır.

Yeni teknik direktör; havalı, bol mimikli, kebap sevmez görünüyordu.

 

İki Nokta ( : ) İşaretini Nerelerde Kullanırız (En çok kullandıklarımız)

  • Örnekle bir durum anlatılacağında kullanırız.

Türkiye’de inovasyon ve gençlere destek deyince aklımıza gelenleri sıralayalım: TEB, Ümit Leblebici, TEB Girişim Evleri.

Başka birkaç örnekle bitirelim noktalı virgülü.

Bazı üniversite öğrencilerindeki amaçsız bakışların anlamı şu idi: Bu anı kaçırıyorlar, ya dünde yaşıyorlar ya da yarını düşünüyorlardı, bugün yapmaları gerekenleri yapmamanın da acısını çekiyorlardı.

Bitirmeden de üç nokta (…) hakkında bir uyarı yapalım. Üç nokta işareti yerine iki nokta ya da üçten fazla nokta koymak imla kurallarına göre yanlıştır.

Son olarak bir tavsiye: Yazılarınızı MS Word’te hazırlarken yazım denetimini açık tutarsanız Word sizi birçok yanlışınızda uyaracaktır. Ayrıca yazdığınız yazınızı yazdıktan en az 15 dakika sonra sakince bir kez okursanız birçok imla hatasını ve anlatım bozukluğunu keşfedersiniz. Sizi seven bir dostunuzdan rica edip yazınızı okumasını isterseniz kendinizi daha da garantiye almış olursunuz.

Yazı yazarken ya da e-posta hazırlarken bitirdikten sonra yazınızı ya da iletinizi İlber Hoca’nın okuyacağını ve her an size “Cahiiiil…” diyeceğini düşünürseniz daha dikkatli olursunuz belki 🙂

Yorum Yap. Sesini Herkese Duyur!